Vẽ đẹp thôi chưa đủ — tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt"

Chiều 20/06/2026, hội trường NXB Kim Đồng chật kín những người trẻ mê vẽ. Họ đến để nghe một câu hỏi được mổ xẻ thẳng thắn: vì sao họa sĩ truyện tranh Việt giỏi đến vậy mà thị trường vẫn chưa đủ chỗ để họ sống với nghề? Đó là tinh thần của tọa đàm “Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt” và workshop “Quy trình chuyển thể tác phẩm văn học sang truyện tranh” — chương trình do NXB Kim Đồng phối hợp cùng Comicola và PunkgaMe tổ chức.

Không thiếu tài năng, thiếu một hệ sinh thái

Các diễn giả gần như đồng thanh ở một điểm: vấn đề của truyện tranh Việt không nằm ở tay nghề. Nhu cầu đọc trong nước rất lớn, họa sĩ trẻ tiếp thu nhanh, nét vẽ tốt, nhiều người đã nhận việc từ đối tác quốc tế. Cái thiếu là một môi trường đủ mạnh để nuôi những tài năng ấy đi đường dài.

Họa sĩ Nguyễn Duy Hải, đồng sáng lập PunkgaMe, chỉ thẳng vào rào cản lớn nhất: các bạn trẻ thiếu động lực và chưa đủ kiên nhẫn dồn thời gian, công sức để hoàn thiện một tác phẩm trọn vẹn. PunkgaMe — cộng đồng lập cuối năm 2023, nay đã hơn 20.000 thành viên sau 9 cuộc thi và một triển lãm — ra đời chính để lấp khoảng trống đó: cho họa sĩ một sân chơi chuyên nghiệp và một lý do để nghiêm túc.

Từ phía nhà xuất bản, họa sĩ Vũ Xuân Hoàn (phụ trách mỹ thuật NXB Kim Đồng) nói về một điểm nghẽn khác: kỹ năng triển khai kịch bản. Sáng tác truyện tranh một mình là việc cực khó; muốn đi xa, người làm nghề cần phương pháp, tác phong và khả năng phối hợp nhiều khâu — nói gọn là tính chuyên nghiệp.

Vẽ đẹp mà chuyện nhạt thì độc giả không đọc tiếp

Điểm được bàn sâu nhất buổi tối là quan hệ giữa nét vẽ và kịch bản. Anh Nguyễn Khánh Dương, sáng lập viên Comicola, nói dưới góc nhìn của một nhà sản xuất: trong một tác phẩm truyện tranh, phần vẽ chiếm chưa tới một nửa; còn kịch bản và nội dung, theo anh, phải nặng tới 70% giá trị — bởi nét vẽ dù đẹp và tỉ mỉ đến đâu mà câu chuyện sơ sài thì độc giả cũng không muốn đọc tiếp.

Anh đưa một hình ảnh dễ nhớ: một đứa trẻ bảy, tám tuổi chép lại nhân vật Doraemon hay Dragon Ball rất giống, nhiều phụ huynh vội nghĩ con có tố chất họa sĩ truyện tranh. Nhưng điều đó chỉ cho thấy bạn ấy thích vẽ. Truyện tranh trước hết là một cách kể chuyện — như đạo diễn kể bằng phim, diễn viên kể bằng diễn xuất, thì tác giả truyện tranh kể bằng nét vẽ. Bản thân anh, khi nhận một bản thảo, chưa bao giờ chấm nét vẽ trước; câu chuyện luôn là thứ được đánh giá đầu tiên.

Đây cũng là tiêu chí ở Kim Đồng: nhiều bản thảo nét đẹp nhưng nội dung nhạt sẽ khó đi tiếp, trong khi một truyện vẽ còn non mà kể chuyện hay vẫn rất triển vọng — và nhà xuất bản sẵn sàng ghép một họa sĩ phù hợp để cùng hoàn thiện tác phẩm.

Cái tôi, và nghệ thuật dung hòa

Có một sự thật ít người nói ra: sản xuất truyện tranh cần sự ăn ý giữa người viết và người vẽ, mà cả hai đều mang cái tôi nghệ thuật rất lớn, nên tỉ lệ hợp tác thành công thường không cao. Lối ra, theo các diễn giả, là mỗi bên chủ động bước vào không gian tư duy của bên kia: họa sĩ học thêm tư duy kịch bản, biên kịch biết phác vài nét hình. Thêm sự nhẫn nại và tôn trọng ranh giới chuyên môn của nhau, người làm nghề mới đi được đường dài.

Góc nhìn từ Nhật Bản và một bài tập chuyển thể

Chương trình còn có hai khách mời mang màu sắc quốc tế: họa sĩ Trần Minh Đức (bút danh TWIST) — mangaka chuyên nghiệp, tốt nghiệp xuất sắc Đại học Kyoto Seika (Nhật Bản) — và mangaka người Nhật Soe. Hai người chia sẻ điểm khác biệt giữa môi trường đào tạo, sáng tác ở Nhật Bản và Việt Nam, cùng vài kinh nghiệm rất cụ thể về viết kịch bản và dựng khung truyện.

Sang phần workshop, họa sĩ Nguyễn Duy Hải “mổ xẻ” cách chuyển một tác phẩm văn học sang ngôn ngữ truyện tranh, lấy ngay Kính Vạn Hoa và Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh làm ví dụ — giúp các tác giả, biên kịch có thêm một khung tư duy để bắt tay vào chuyển thể.

Đường còn dài, nhưng đang sáng

Không ai giấu rằng con đường này còn gian nan và thị trường chưa đủ lớn để họa sĩ bung hết tiềm năng. Nhưng tinh thần chung của buổi tọa đàm là lạc quan có cơ sở: với định hướng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Chính phủ và những động thái quyết liệt chống vi phạm bản quyền trên nền tảng số, anh Nguyễn Khánh Dương kỳ vọng chỉ trong khoảng hai năm tới, truyện tranh Việt sẽ có một cú chuyển mình lớn. Khi ấy, các tác giả Việt hoàn toàn có thể tự tin đưa những tác phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân đến với độc giả trong nước và quốc tế.

Với Comicola Academy, những cuộc trò chuyện như thế này không chỉ là một sự kiện. Chúng là lời nhắc về đúng thứ chúng tôi muốn dạy: vẽ là kỹ năng, nhưng kể chuyện mới là nghề.

Thông tin tham khảo: Cổng Thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.